ÇAĞDAŞ SANATA ÇEVRECİ BAKIŞ

Amazonlar’ın yandığı, karbondiyoksit seviyesinin kırmızı çizgiyi geçtiği antroposen çağda, Türkiye’de çağdaş sanat sahnesi dikkatini çevre sorunlarına çevirmiş durumda. Okyanus atıkları yedinci bir kıtaya, iklim değişikliği bir milyon türün yok oluşuna sebep olurken, çağdaş sanata çevreci bir bakış şart.

ABONE OL
13 Eylül 2019 Cuma 16:37 | Son Güncellenme:
6 dakika okunma süresi

(Açılış Görseli: Pınar Yoldaş, "Nesli Tükenen Türlerin Çok Gürültülü Oda Orkestrası", 2013)

Eray ERKOCA – eray.erkoca@alem.com.tr

Bu yıl 16. İstanbul Bienali’nin kavramsal çerçevesini oluşturan "Yedinci Kıta"; antroposen adı verilen, jeolojik faaliyetlerden ziyade insan faaliyetlerinin yol açtığı çağı irdelerken, çağdaş sanat insanı merkezine almaktan vazgeçerek yönünü insan ile insan-olmayan arasındaki geçirgen dünyaya çeviriyor. Bienalde çağdaş sanatın; insanın etkilerini, takip ettiği yolları, bıraktığı izleri ve insan-olmayanlarla etkileşimini araştıran bir antropoloji olarak adlandırılması, sanat ve çevre üzerine bir yazıyı gündeme getiriyor. Günümüzde git gide çevre-sanat-aktivizm ilişkisi güçleniyor, çevre kirliliğinin bu kadar yoğun olduğu bir çağda sanatın dönüştürücü etkisi meselesi öne çıkıyor. Geçmişten günümüze mekan ve doğa ile diyalog içinde olan sanatın ve sanatçının, çevreci hareket ile olan ilişkisini; arazi sanatı hareketinin önemli temsilcilerinden Andy Goldsworthy şu sözlerle anlatıyor: "Çoğu zaman doğanın biz olduğunu unutuyoruz. Doğa bizden ayrı bir yerde değil. Yani doğa ile ilişkimizi kaybettiğimiz zaman, kendimizle olan bağlantıyı yitiriyoruz."

Taş Devri’nden 90’lı yıllara sanatta insanın doğa ile ilişkisi iki yönden ilerledi. İnsanlar ya mağara duvarlarında doğanın yırtıcılığını ve yıkıcılığını resmederek doğa korkusunu vurguladı ya da 20. yüzyıl tablolarında peyzajı arka plan olarak kullanıp insanoğlunun hikayesini anlattı. Her iki anlayış da insan ve doğa dualizmine işaret ediyor, Goldsworthy’nin iddia ettiği gibi insanı doğa ile eş görmüyordu. Ana akım tarih kitapları, insanlık tarihini ateşin keşfedilmesi ile insanın doğaya hükmettiği bir anlatının parçaları ile doldursa da 90’lı yıllara geldiğimizde çağdaş sanat, insan-doğa ilişkisine yeni bir yorumu zorunlu hale getirdi. Sanatçılar çevreleriyle olan ilişkilerine; inşa edilen yapılar vasıtasıyla değil, insanın da parçası olduğu kozmik bir sistemin merceğinden bakmaya başladılar. Claude Monet’nin 1871 tarihli "The Thames Below Westminster" tablosu başta olmak üzere Umberto Boccioni, Charles Sheeler ve Robert Smithson gibi sanatçılar Endüstri Devrimi kökenli çevre kirliliğine dikkat çekmiş olsalar da kirliliğin, aşırı tüketimin ve doğal kaynakların hızla yokoluşunun ciddi bir toplumsal soruna dönüştüğü 90’lı yıllar, çevreci sanatın daha kararlı adımlarla ilerlemesine neden oldu. Bu dönemde Robert Rauschenberg yalnızca bir sanatçı olarak değil, çevreci bir aktivist olarak da hareket etmeyi kendine görev bildi ve her bireyin sorumluluğunun doğa anayı korumak olduğunu sonuna kadar savundu. Rauschenberg’in 1992 senesinde Rio’da toplanan Birleşmiş Milletler’in Earth Summit ’92 Konferansı’nda farkındalık yaratmak için ürettiği "Last Turn-Your Turn" isimli çalışması, çevre duyarlılığı olan işlerin en ses getirenlerinden biri olarak tarihe geçti. Günümüzde ise endüstriyel manzara fotoğraflarıyla tanınan Kanadalı sanatçı Edward Burtynsky ve Amerikalı sanatçı Chris Jordan çalışmalarında çevre sorunlarına dikkat çekmeye devam ediyorlar.

(Robert Rauschenberg, "Last Turn-Your Turn", 1991, Robert Rauschenberg Foundation, Ivy Hill, Universal Limited Art Editions, West Islip, New York)

21. yüzyılda Amazon ormanları yanıyor, karbondioksit miktarı kırmızı seviyeyi geçiyorken Türkiye’de çağdaş sanat çevre ile ilişkisini nasıl kuruyor peki? 16. İstanbul Bienali ile eş zamanlı olarak 17 Eylül – 19 Ekim tarihlerinde Ekavart Gallery’de "Ecophilia" sergisi ile çağdaş sanata deneysel bir yorum getirecek olan Pınar Yoldaş, 2008 yılından beri çevre kirliliği ile ilgili çalışmalarına devam ediyor. "Ben şahsen çevre sorunlarının kültürel kökenli olduğuna inanıyorum" diyen Yoldaş, şöyle devam ediyor: "Dünyaya egemen olan kültür, hastalık üretiyor. Yaşamı ve canlıları öne çıkaran bir kültürden ziyade tüketime ve maddiyata dayalı bir kültür hakim." Dünyanın bütün bienallerinin konusunun "çevre" olması gerektiğinin altını çizen sanatçı, "On sene önce işlerimi yaptığımda karbondioksit seviyeleri, ormanlık alan miktarı, biyo-çeşitlilik önemli konular olmakla birlikte, bu seviyede değildi. Şimdi ise bir milyon türün önümüzdeki yıllarda yok olması bekleniyor" diyor.

HABERİN DEVAMI BU HAFTA ALEM'DE.

EN ÇOK OKUNANLAR

Hollywood Gündemi: Kourtney ve Travis
Hollywood Gündemi: Kourtney ve Travis

Hollywood Gündemi: Kourtney ve Travis

14 dakika okunma süresi
Ecem Lawton ile Derin Sohbet
Ecem Lawton ile Derin Sohbet

Ecem Lawton ile Derin Sohbet

9 dakika okunma süresi
Emre Yusufi'den NFT Heykeli
Emre Yusufi'den NFT Heykeli

Emre Yusufi'den NFT Heykeli

1 dakika okunma süresi
Keyifli Buluşma: Anneler ve Çocukları
Keyifli Buluşma: Anneler ve Çocukları

Keyifli Buluşma: Anneler ve Çocukları

1 dakika okunma süresi
2021 Mayıs Ayı Burç Yorumları
2021 Mayıs Ayı Burç Yorumları

2021 Mayıs Ayı Burç Yorumları

22 dakika okunma süresi
En Etkili Doğal Deodorantlar
En Etkili Doğal Deodorantlar

En Etkili Doğal Deodorantlar

1 dakika okunma süresi
Selma Çilek Çiftçi ile 5 Soru 5 Cevap
Selma Çilek Çiftçi ile 5 Soru 5 Cevap

Selma Çilek Çiftçi ile 5 Soru 5 Cevap

6 dakika okunma süresi

DAHA FAZLASI

Sürdürülebilirlik ve Sanat: “Yeşilmişik”
Sürdürülebilirlik ve Sanat: “Yeşilmişik”

Sürdürülebilirlik ve Sanat: “Yeşilmişik”

Ebru Döşekçi ile Sergi Turu
Ebru Döşekçi ile Sergi Turu

Ebru Döşekçi ile Sergi Turu

Refik Anadol'dan İstanbul'da Yeni Sergi
Refik Anadol'dan İstanbul'da Yeni Sergi

Refik Anadol'dan İstanbul'da Yeni Sergi

Pera Müzesi'nden “Zevk Meselesi” Sergisi
Pera Müzesi'nden “Zevk Meselesi” Sergisi

Pera Müzesi'nden “Zevk Meselesi” Sergisi

Gaudi'nin Masalsı Yapıları Atelier des Lumieres'de
Gaudi'nin Masalsı Yapıları Atelier des Lumieres'de

Gaudi'nin Masalsı Yapıları Atelier des Lumieres'de

Genç Yeteneklerin “Kesişme” Sergisi
Genç Yeteneklerin “Kesişme” Sergisi

Genç Yeteneklerin “Kesişme” Sergisi

Pınar Tunç'tan “Yuvaya Dönüş” Sergisi
Pınar Tunç'tan “Yuvaya Dönüş” Sergisi

Pınar Tunç'tan “Yuvaya Dönüş” Sergisi

New York Botanik Bahçesi'nde Orkide Sergisi
New York Botanik Bahçesi'nde Orkide Sergisi

New York Botanik Bahçesi'nde Orkide Sergisi

“Senin Annen bir Melekti Yavrum”
“Senin Annen bir Melekti Yavrum”

“Senin Annen bir Melekti Yavrum”

Refik Anadol'dan “Yapay Manzaralar”
Refik Anadol'dan “Yapay Manzaralar”

Refik Anadol'dan “Yapay Manzaralar”

“Aşk Mektupları” Sergisi
“Aşk Mektupları” Sergisi

“Aşk Mektupları” Sergisi

Fondation Beyeler'de Yeşil Suda Sanat
Fondation Beyeler'de Yeşil Suda Sanat

Fondation Beyeler'de Yeşil Suda Sanat