Deprem Çocuklara Nasıl Açıklanmalı?

Yaşanan deprem felaketi tüm Türkiye'yi derinden sarsarken, çocuklarda doğal afetlere bağlı gelişebilecek travmalar da anne babaların endişelerini tetikledi. Peki, deprem çocuklara nasıl anlatılmalı? Psikiyatr Prof. Dr. Yankı Yazgan, anne babaların depremin çocuklar üzerinde bıraktığı olumsuz etkileri atmasında onlara nasıl yardımcı olacaklarına dair önemli açıklamalarda bulundu.

YAZAR: Nazlı Sancaklı
ABONE OL
14 Şubat 2023 Salı 11:34 | Son Güncellenme:
15 dakika okunma süresi
Deprem Çocuklara Nasıl Açıklanmalı?

Çocuklar Deprem ve Afet Olaylarında Derinden Yara Alır

Deprem gibi hiç beklenmedik anlarda yaşanan afetler, felaketi yalnızca yerinde yaşayan halkta değil, tüm ülkede birçok hayatı sarsıcı etki yaratır. Dolayısıyla bu gibi olaylarda çocuklar da derinden yara alır. Çocuklar, afeti izleyen günlerde takip edilen haber kanallarından, sosyal medyadan, öğretmenlerinden ve arkadaşlarından bilgi sahibi olur. Ardından çocuklarda da yetişkinlerde olduğu gibi bir çaresizlik duygusu baş göstermeye başlar. "Çocuklara hangi bilgileri verelim? sorusu önemli ölçüde yaşa bağlı olmakla beraber, hangi yaş grubunda olursa olsun, bize düşen çocuklara rahatsız edici gelse bile anlaşılabilir ve doğru bilgi vermek ve bu bilgiden dünyanın sonunun geldiği sonucunu çıkartmaması için bilgiyi yorumlaması anında beraber olmak, bilgiyi bağlamına yerleştirmesini sağlamak olmalıdır" diyen Psikiyatr Prof. Dr. Yankı Yazgan, bu yönde bazı ipuçları paylaşıyor.

Deprem Çocuklara Nasıl Açıklanmalı?

"Çocuklar Travmatik Olayları Yetişkinlerden Farklı Deneyimlerler."

Yaşanan deprem afetini ve yol açtığı sonuçları çocuğunuzla konuşmaktan kaçınmayın. Ona deprem hakkında sorular sorun ve ilgili afet ile ilgili neler bildiğini, sahip olduğu bilgileri ise nereden aldığını öğrenmeye çalışın. Yaşanan durumu gizler, onunla konuşmazsanız, çocukta afetin konuşulamayacak kadar korkutucu bir olay olduğu yönünde bir izlenim uyanabilir. Bu nedenle depremin olduğundan daha yoğun bir endişe ve korkuya yol açmaması için çocuğunuza dürüst olmayı seçin. Çocuklar travmatik olayları yetişkinlerden farklı deneyimlerler. Yaşanan bir afet sonrasında çocuklar korkmuş, güvensiz ve kafaları karışmış gibi hissedebilirler. Bu süreçlerde çocuğun yaşı göz önünde bulundurulmalıdır.

Okul Öncesi Yaştaki Çocuklara Deprem Nasıl Açıklanmalı?

Çok küçük ve okul öncesi yaştaki çocuklar için konuşmak gerekirse, ailelerin yapması gereken en önemli şey; çocuklarına her şeyin iyi olacağı konusunda güvence vermek, ne yapacaklarını ve durumla nasıl başa çıkılacağını bildiklerini söylemek olmalıdır.

Ergenlik Öncesi Yaş Grubundaki Çocuklara Deprem Nasıl Açıklanmalı?

Ergenlik öncesi yaş grubundaki çocukların bilmesi gereken şey ise ailelerinin riski gördükleri, bunun için güvenlikle ilgili gerekli önemleri almaya hazır ve almakta olduklarını duymaları ve bu konuda evhamlanmanın ötesinde birçok gerçekçi adım attıklarını bilmeleridir. Böyle olduğu takdirde özellikle ergenlik öncesi yaş grubundaki çocukların kaygıları kontrol altında kalacaktır ve gündelik yaşamlarında diğer işlevleri sürdürebileceklerdir. Ergenlik çağındaki çocuklara deprem hakkında daha nesnel bilgiler verilebilir. Onlara hayatın başka tatsız ve tehlike içeren alanlarında da olduğu gibi deprem için de hazırlık yapılması gerektiği ve depremin sonuçlarıyla yaşamak için hazırlık olunması gerektiği anlatılabilir. Örneğin; su ve elektrik olmaması, yangın çıkması gibi depremin doğurabileceği sonuçlardan bahsedilebiliriz. Ancak genel olarak bu gibi sonuçları kontrol altına alabilecek donanıma sahip olduğumuz da belirtilmelidir.

Okul Çağındaki Çocuklara Deprem Nasıl Açıklanmalı?

Bu konudaki en zor yaş grupları 4 ile 14 yaş arasında olan okul çağındaki çocuklardır. Bu yaş grubundaki çocuklarda görülen en büyük problem; bilinmeyene karşı duyulan korkudur. Bu çocuklar, bilmedikleri şeyden korktukları zaman ne yapacaklarını bilemezler. Çünkü doğal afetle başa çıkabilecek deneyime sahip değillerdir. Bu nedenle de yardım için ailelerine başvururlar. Bu durumda ailelerin rolü çok kritiktir, çünkü aileler hazırlıklı ve sakin kalmak zorundadır. Anne babaların kendi duygularını tanıma, anlama, tanımlama gereksinimleri önce gelir. Aileler sakin kalmayı başarabilirlerse ve kendi kaygılarını kontrol altına alabilirlerse, çocukların da kaygılarını kontrol etmelerine yardımcı olurlar.

Çocuklar Travmatik Olaylara Adapte Olabilir

Çocuklar kendi kaygılarını yatıştırabilirlerse, travma riski azalır ve nedensiz korku duymazlar. Ve hemen hemen her farklı doğal afet ve travmatik olaya başarılı bir şekilde adapte olabilirler.

Çocukların Medyayı Takip Etmesine İzin Verilmeli Mi?

Çocuğun medyadan haber almasını mümkün olduğunca engellemeye çalışın, tekrar tekrar yayınlanan haberler çocukların kafalarının karışmasını tetikleyebilir. Bu durum, bilhassa depremi daha iyi anlayabilecek yaştaki büyük çocukların çaresizlik duygularını pekiştirebilir.

Çocukların Deprem Soruları Karşısında Neler Yapılmalı?

Çocuklar büyüdükçe daha fazla durumu merak etmeye, merak ettikleri konularda da ebeveynlerine daha fazla sorular sormaya başlar. Anne babalar da özellikle deprem gibi yıkıcı sonuçlara sebebiyet veren afetlerde, çocuklara verecekleri cevaplar konusunda zorlanabilir. Böyle durumlarda, yalnızca çocuğunuzun sorduğu soruların cevaplarını vermeye özen gösterin. Gerektiğinden fazla bilgiyi sunmaktan da kaçının. Çünkü gelişim düzeyini aşan bilgiler onun kafasını karıştırabilir, hatta daha üzücü sonuçlara zemin oluşturabilir.

Açıklamalar Yaparken Çocukların Yaş Grubuna Uygun Şekilde Hareket Etmek Önemli

Çocuğun soruları mümkün olduğunca doğru ve net bir şekilde cevaplanarak olayı anlaması sağlanmalı ve yaşadığı ciddi durum hakkında yaşına uygun bir ifade şekliyle bilgi verilmelidir. Bilgi verici ya da değerlendirici konuşmalar yaparken, çocuğun yaşına uygun hareket etmek çok önemlidir. Çocuğun neyi kavrayabileceği ya da hangi yollardan tepkisini gösterebileceği, genel gelişim düzeyine (dil, hayal gücü gibi) bağlıdır. Çocuğun duygularını ifade edebilmesine, duygularının adını koyarak buna başlamasına, sonra o duygunun yaşattığına (bedenindeki hisler, örneğin tiksinmenin yarattığı bulantı ve soğuma gibi) fırsat tanınmalıdır.

Deprem Sürecinde Çocukların Rutinleri Nasıl Düzenlenmeli?

Rutinler çocukların ihtiyacıdır ve onları korur. Çocuğunuzun okula gitmesi ve normal bir günde yaptığı etkinliklerden, oynadığı oyunlardan mahrum bırakılmaması, onun duygusal sağlığı açısından önemli bir faktördür. Bu nedenle afet süreçlerinde çocukların günlük rutinlerini devam ettirmelerine destek olmaya özen göstermelisiniz.

Aile Bireyleri ve Öğretmenlere Yönelik Destekleyici-Bilgilendirici Çalışmalar Yapılmalı

Bütün bu sürecin en önemli noktası, çocuğun kendini güvendiği kişilerle beraber ve güvende hissetmesidir. Çocuğun birlikte olduğu anne-babasının ve öğretmenlerinin çalışma ve yaşama koşullarının düzeltilmesi, bu yolda önemli bir başlangıç adımıdır. Çocuk, gündelik yaşamına geri dönerken, sosyal çevresinden (aile, okul, öğretmen vb.) destek alabilmesi için aile bireyleri ve öğretmenlere yönelik destekleyici-bilgilendirici çalışmalar yapılabilir. Bu çalışmaların terapi olmadığı ama 'bir terapi gibi' yardım edebileceği, örneğin; problemlerin büyümesini önleyebileceği, toplumda bir uyanıklık ve bilinç oluşturarak problemin etkisini hafifleteceği, benzer felaketleri yaşamış toplumların ya da toplumumuzun önceki felaket deneyimlerinden bilinmektedir. Özellikle büyük kitlelere yönelik ruh sağlığı çalışmalarında, alışılmış doktor-hasta, terapist-danışan klinik kalıbının dışına çıkılmasının zorunluluğu apaçıktır. Yaygın kitlelere yönelik ruh sağlığı çalışmalarının, bir tür seferberlik anlayışı ile yapılmasını sorunların hafifletilmesi ve kontrol altına alınması için geçerli bir yol olarak görmekteyiz.

Deprem Sürecinde Okul Öncesi Dönemindeki Bir Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Çocuğu rahatlatın ve güven vermeye çalışın. Bunu en iyi, ses tonunuzla, duruşunuzla, sükunetinizle sağlayabilirsiniz. Çocuğunuza sık sık sevginizi hissettirin. Uyumadan önce yanına gidip başını okşayın, hoşuna gittiğini bildiğiniz bir besin verin, bir şarkı söyleyin. Yalnız yatmak istemeyebilir, kabul edebilirsiniz ancak bunun geçici bir süre için olduğunu belirtin. Bir süre için, belki bu sürenin adını koyarak, sonra kendi yatağına dönmesi gerektiğini anlatın. Boya, kil, oyun kumu vb. ile oyalanmasına, hedef belirtmeden, serbestçe kullanmasına izin verin.

Deprem Sürecinde Okul Çağındaki Bir Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Çocuğun duygularını ifade etmesine, tanımlamasına ve mümkünse davranışını nasıl etkilediğini görmesine (kızgın olduğu için istemediği halde sonradan pişman olduğu kötü bir söz söylemek gibi) fırsat verin; sabırlı, ilgili ve esnek davranın. Oyun oynamaya teşvik edin, merak ettiği soruları cevaplandırın. Dikkatleri kolayca dağılabileceğinden, çalışmaları için ısrar etmeyin. Basit görevler verip ufak sorumluluklar almalarına fırsat tanıyın. İlerde olabilecek başka benzeri olaylardan kendilerini nasıl koruyabileceği hakkında onu bilgilendirmeye başlayın. Bu bilgilendirmeyi bir tür kriz ya da çıkış planı, o anda yapılacaklar üzerinde düşünmek gibi tasarlayabilirsiniz.

Deprem Sürecinde Ergenlik Çağındaki Bir Çocuğa Nasıl Davranılmalı?

Duygularını ifade etmesiyle ilgili kısmı daha küçük yaşlardakine benzemekle birlikte iki ek husus var: Birincisi; duyguların adını koymak. Bu davranışı, küçük çocuklara göre daha iyi yapabilirler. İkincisi, aile ve arkadaşlarıyla paylaşmasına yardım edin. Paylaşma bu yaşın doğal dürtüsü, aile ile olan kısmı biraz daha çaba gerektirebilir. Çocuğunuzun duygu ve tepkilerine karşı önyargılı olmamaya çalışın. Ona karşı her zamankinden daha hoşgörülü olun, buna şaşırsa bile. Çocuğunuzu ilgilendiği sosyal faaliyetlere katılması ve sporunu yapmaya devam konusunda destekleyin. Okul başarılarıyla ilgili yüksek beklentiler içinde olmayın, vazgeçmeseniz bile. Başkalarına yardım etmesi için onu teşvik edin.

Depremzedeler İçin Ücretsiz Psikolojik Destek Noktaları

Deprem Anında Hayat Kurtaran Bilgiler

Kırmızı Çocuklar Derneği x ALEM Dergisi Yardım Kampanyası

EN ÇOK OKUNANLAR

Mart Ayı Burç Yorumları
Mart Ayı Burç Yorumları

Mart Ayı Burç Yorumları

35 dakika okunma süresi
Mercedes-Benz x Moncler “Project Mondo G” Daveti
Mercedes-Benz x Moncler “Project Mondo G” Daveti

Mercedes-Benz x Moncler “Project Mondo G” Daveti

1 dakika okunma süresi
ALEM 30. Yıl Daveti
ALEM 30. Yıl Daveti

ALEM 30. Yıl Daveti

1 dakika okunma süresi
77. BAFTA Film Ödülleri: Kazananlar ve Kırmızı Halı
77. BAFTA Film Ödülleri: Kazananlar ve Kırmızı Halı

77. BAFTA Film Ödülleri: Kazananlar ve Kırmızı Halı

1 dakika okunma süresi
“Dune: Çöl Gezegeni Bölüm 2” Filmi İncelemesi
“Dune: Çöl Gezegeni Bölüm 2” Filmi İncelemesi

“Dune: Çöl Gezegeni Bölüm 2” Filmi İncelemesi

17 dakika okunma süresi

DAHA FAZLASI

Uyku Bozukluğunuz Var Mı?
Uyku Bozukluğunuz Var Mı?

Uyku Bozukluğunuz Var Mı?

Eko Anksiyete ile Nasıl Başa Çıkılır?
Eko Anksiyete ile Nasıl Başa Çıkılır?

Eko Anksiyete ile Nasıl Başa Çıkılır?

Rutinler Günlük Yaşamımızı Nasıl Etkiliyor?
Rutinler Günlük Yaşamımızı Nasıl Etkiliyor?

Rutinler Günlük Yaşamımızı Nasıl Etkiliyor?

Değişimden Korkuyor musunuz?
Değişimden Korkuyor musunuz?

Değişimden Korkuyor musunuz?

Psikolojik Kaşınma Nedir?
Psikolojik Kaşınma Nedir?

Psikolojik Kaşınma Nedir?

"Hayır" Diyebilmek Neden Önemli?
"Hayır" Diyebilmek Neden Önemli?

"Hayır" Diyebilmek Neden Önemli?

Deprem Sonrası Ruh Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılmalı?
Deprem Sonrası Ruh Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılmalı?

Deprem Sonrası Ruh Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılmalı?

10 Maddede Stres Nasıl Yönetilir?
10 Maddede Stres Nasıl Yönetilir?

10 Maddede Stres Nasıl Yönetilir?

Sosyal Fobi Nedir ve Hayatımızı Nasıl Etkiler?
Sosyal Fobi Nedir ve Hayatımızı Nasıl Etkiler?

Sosyal Fobi Nedir ve Hayatımızı Nasıl Etkiler?

İlişkilerde Daha Fazla Empati Nasıl Kurulur?
İlişkilerde Daha Fazla Empati Nasıl Kurulur?

İlişkilerde Daha Fazla Empati Nasıl Kurulur?

Gerçekte Kaç Yaşındasınız?
Gerçekte Kaç Yaşındasınız?

Gerçekte Kaç Yaşındasınız?

10 Adımda Mental Olarak Sonbahara Hazırlanın
10 Adımda Mental Olarak Sonbahara Hazırlanın

10 Adımda Mental Olarak Sonbahara Hazırlanın