Sinemaya Uyarlanan Kitaplar: Edebiyatla Görsel Sanatın Buluşması

Kitaplar, sinemanın gücüyle ikinci baharını yaşar. Edebiyatın gücü, sinemanın diliyle daha da vurucu olur; hafızalara kazınır. Kitapların içindeki dünyalar, beyaz perdenin büyülü atmosferinde güçlü oyunculuklar ve çarpıcı görsellerle, öylesine somutlaşır ki sinemanın unutulmaz klasikleri arasına girerler. Filmlere ilham vermiş bu romanlardan öne çıkanları sizin için derledik.

"Ölü Ozanlar Derneği"

"Anı yaşa"(Carpe diem)... Geçmişi, geleceği bırakıp yaşadığımız ana odaklanmayı öğütleyen bu felsefeyi günlük yaşamda sık duyarız. N.H. Kleinbaum'un kaleme aldığı Ölü Ozanlar Derneği de, katı disiplinli bir erkek yatılı okulunda edebiyat öğretmeni olan John Keating'in, öğrencilerine hayatı sevmeyi, özgür düşünmeyi ve bu yaşam felsefesini aşılamasını anlatır. Ölü Ozanlar Derneği, İngiltere'de 1950'lerin katı disiplinli Welton Akademisi'nde geçer. Gelenekçi, disiplinli ve akademik odaklı yatılı erkek okulundaki hayat, sıra dışı edebiyat öğretmeni John Keating, gelişiyle değişir. Öğretmen, baskı altındaki öğrencilerine şiirler aracılığıyla hayatı keşfetmeyi, özgür düşünmeyi, içinden geldiği gibi davranarak "anı yaşamayı" öğütler. Eğitim sistemine dair güçlü bir eleştiri sunar. Bu ilhamla okulun muhafazakar düzenine karşı çıkan öğrenciler aileleriyle ve okul idaresiyle gerilimler yaşar. Ölü Ozanlar Derneği, Peter Weir yönetiminde 1989 yılında çekildi. Robin Williams, filmde John Keating'i canlandırarak popüler olurken; yapım da "En İyi Film" dalında BAFTA, "En İyi Yabancı Film" dalında César Ödülü, "En İyi Özgün Senaryo" dalında Akademi Ödülü aldı.

"Uğultulu Tepeler"

Gotik ve romantik edebiyatın klasik eserlerinden olan; Emily Brontë'nin yazdığı Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights) romanı, edebiyat dünyasının en büyük aşk romanlarından biri olarak kabul edilir. Ancak romantizmden ziyade; tutkuyu, intikamla örülü yıkıcı bir aşkı anlatır. İnsan ruhunun karanlık yönlerini, aşkın yıkıcı gücünü gösteren bir başyapıt olarak değerlendirilir. Roman İngiliz kırsalında yankıları birkaç nesil boyunca devam eden sarsıcı bir hikâyeyi anlatır. Yorkshire bozkırlarının vahşi doğası da, hikayenin karanlık ve fırtınalı duygularını yansıtır. Romanda Heathcliff ve Catherine Earnshaw arasındaki tutkulu, saplantılı aşk anlatılır. Çocukluklarında birbirlerine sığınan bu iki karakterin aşkı, sosyal sınıf farklarının duvarına çarpar. Yetim Heathcliff, evlatlık olarak büyüdüğü ailede sevgi görse de sonrasında haksızlığa uğrar; Catherine'e olan tutkusu ise karşılıksız kalır; genç kız başkasıyla evlenir. Heathcliff intikam duygularıyla bilenerek trajik bir sona doğru sürüklenir. Roman, Oscar ödüllü Emerald Fennell'in yönetmenliğinde yeniden hayat buldu. Margot Robbie ve Jacob Elordi'nin başrollerini paylaştığı bu yeni uyarlama, insan ruhunun karanlık ve en yoğun duygularına ışık tutuyor.

"Muhteşem Gatsby"

F. Scott Fitzgerald'ın kült romanı Muhteşem Gatsby, 1922 yazında New York'ta, gizemli milyoner Jay Gatsby'nin, evli olan eski aşkı Daisy Buchanan'ı geri kazanmak için düzenlediği gösterişli partilerle dolu hayatını konu alır. Yoksul bir hayattan gelerek büyük servet kazanan Gatsby, beş yıl önce kaybettiği aşkı Daisy'i, zenginliğinin sembolü malikanesinde düzenlenen çılgın partilerle etkilemeye çalışır. Daisy'nin eşi Tom ile Gatsby arasındaki çatışma, trajik bir yanlış anlaşılmaya dönüşür ve bu gerilim, Gatsby'nin ölümüyle sonuçlanarak, Amerikan rüyasının hayal kırıklığıyla sonuçlanır. Yazar, romanında Birinci Dünya Savaşı sonrasında hızla zenginleşen ABD toplumunun geçirdiği dönüşümü ele alarak; zenginlik, gösteriş, aşırılık ve değerler çöküşüne ayna tutar. New York'un gösterişli Caz Çağı'nı başarıyla yansıtan roman, "Amerikan rüyası"nı aşk, zenginlik ve sınıf farkı gibi konular etrafında gelişen olaylarla ele alır.

"Yüzüklerin Efendisi"

Filmi, Yeni Zelanda'nın vahşi doğasında çekilen Yüzüklerin Efendisi, J.R.R. Tolkien'in ölümsüz eserinden uyarlandı. Roman, iyilik ve kötülüğün savaşını, dostluk ve fedakarlık konularını ele alan destansı bir kurtuluş hikayesini anlatır. Orta Dünya'da karanlık efendi Sauron, dünyayı ele geçirmek için "Tek Yüzük" ü aramaktadır. Roman "Tek Yüzük"ü yok etmek amacıyla, Hobbit Frodo Baggins (Elijah Wood) ve yoldaşlarının çıktığı tehlikeli destansı macerayı anlatır. Tolkien'in romanından uyarlanan filmi de, Peter Jackson tarafından yönetilen epik fantastik filmlerden oluşan bir üçlemedir. Filmleri de romanın üç cildinin adıyla aynıdır: Yüzük Kardeşliği (2001), İki Kule (2002) ve Kralın Dönüşü (2003). Film, 1999- 2000 tarihleri arasında yönetmen Jackson'ın memleketi Yeni Zelanda'da çekildi. Gelmiş geçmiş en büyük ve en etkili film serilerinden biri olarak kabul edilir; yapım gişe başarısı da elde etti.

"Susuz Yaz"

Metin Erksan'ın yönettiği 1963 yapımı filmiyle, Türk sinemasına 1964 Berlin Film Festivali'nde "Altın Ayı" ödülünü getiren Susuz Yaz filmi, Necati Cumalı'nın 1962'de yazdığı hikayesinden uyarlandı. Necati Cumalı'nın bir zamanlar avukatlık yaptığı yerde, yani İzmir'in Urla ilçesinin Bademler köyünde edindiği gözlemlerinden yola çıkarak yazdığı hikayesi, Türk sinemasında derin bir iz bırakan filme de hayat verdi. Hikaye, köydeki su paylaşımı üzerinden yaşanan toplumsal çatışmayı gerçekçi bir atmosferde anlatır. Çiftçi Osman'ın (Erol Taş) üzerinden mülkiyet hırsını, toplumsal baskıyı ve kardeş çatışmasını köylü gerçekliği içinde işleyen film, Türkiye'de yaratıcı sinemanın kilometre taşı sayılan bir başyapıttır. Auteur (yaratıcı) yönetmen Metin Erksan, filminde suyu, toprağı ve kadını aynı tutkuyla sahiplenme üzerine kurulu ilkel içgüdüleri, Osman karakteri üzerinden ustalıkla ele alır. Hülya Koçyiğit'in henüz 16 yaşında canlandırdığı köy kızı karakteriyle, yeteneğini sergilediği film, Türk sinemasına uluslararası alanda ilk büyük ödülü, 1964 Berlin Film Festivali'nde "Altın Ayı"yı getirdi.

"Şeytan Marka Giyer"

Lauren Weisberger'in aynı adlı romanından sinemaya uyarlanmış olan Şeytan Marka Giyer (The Devil Wears Prada) moda dünyasının sahne arkasında yaşananları anlatıyor. Weisberger'in, Vouge dergisi genel yayın yönetmeninin asistanlığını yaparken, moda dünyasının kulislerinde edindiği gözlemlerini ve anılarını derlediği kitap, David Frankel yönetmenliğinde beyaz perdeye aktarıldı. New York'ta sıradan bir hayat yaşayan gazeteci Andrea Sachs (Anne Hathaway), her genç kızın hayali olan bir işe girer. Ancak patronu Miranda Priestly (Meryl Streep), çok katı, disiplinli bir kadındır. Andrea çok çalışırken, tüm hayatını işinde başarılı olmak uğruna değiştirir. Ama bu durum da zamanla erkek arkadaşı ve dostlarıyla ilişkisinin bozulmasına neden olacaktır. Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt'ın rol aldığı 2006 yapımı filmi Oscar'a aday olarak hayli ses getirdi. Meryl Streep bu film ile "En İyi Aktris" dalında, Patricia Field ise "En İyi Kostüm" dalında Oscar'a aday gösterildi. Meryl Streep, rolü ile "Altın Küre" kazandı.

"Harry Potter"

Tek bir kitap serisiyle satış rekorları kıran İngiliz yazar, senarist ve film yapımcısı J.K. Rowling (1965), kahramanı Harry Potter'ı yaratırken, böylesi bir başarıya ulaşacağını kendisi de hayal edemezdi. 1990 yılında bir tren yolculuğu sırasında Harry Potter karakterini geliştiren Rowling, kitabını yayınlamak için bir süre beklemek zorunda kaldı. Eşinden boşandı, annesinin ölümünü yaşadı ve maddi zorluklar içindeki yaşamında Harry Potter'ı yayımlamasıyla birlikte hayatında yepyeni bir sayfa açıldı. Harry Potter, 11 yaşında büyücü olduğunu öğrenen Harry Potter ve arkadaşlarının, karanlık büyücü Lord Voldemort'a karşı Hogwards Büyücülük Okulu'nda geçen maceralarını, dostluk ve cesaret konularını anlatır. Farklı yönetmenler tarafından çekilen Harry Potter'ı canlandıran İngiliz oyuncu Daniel Radcliffe, bu rolle popüler oldu. Yoksulluktan gelerek tek bir kitap serisiyle milyarder olan ilk yazar unvanını alan Rowling, öncesinde suç konulu kurgu romanları da yazarak yaşamını kazanıyordu. 1997-2007 arası yayımlanan seri, 600 milyondan fazla satarken yazarına da servet kazandırdı.

"Küçük Prens"

Fransız yazar Antoine de Saint-Exupéry, Küçük Prens'i hem çocuklar hem de içindeki çocuğu hiç kaybetmemiş olan yetişkinler için yazmıştır. Bir pilot olan Saint-Exupery, 1930'lu yıllarda uçak kazası geçirerek çölde hayatta kalmayı başarmış; yaşadığı bu zorlu deneyim, hayatın anlamını yeniden sorguladığı kitabına ilham kaynağı olmuştur. Kitap, Sahra Çölü'ne düşen pilotun, başka bir gezegenden gelen küçük bir çocukla karşılaşmasını anlatır. Gezegenindeki tek gülüyle yaşayan Küçük Prens, onu bırakıp başka gezegenleri keşfetmek için yolculuğa çıkmıştır. Prens, kral, sanatçı, sarhoş, iş adamı, fenerci ve coğrafyacı gibi farklı karakterlerin ve farklı hayvanların yaşadığı gezegenleri ziyaret eder. Bu yolculuktaki gözlemleriyle sevgi, dostluk, sorumluluk, yalnızlık gibi yaşamsal konularda dersler çıkarır. Örneğin tilkinin sözüyle "İnsan ancak kalbiyle doğru görür. Asıl görülmesi gerekeni gözler göremez" der. Kitap, 70'inci yılında büyük bir prodüksiyonla Mark Osborne yönetmenliğinde animasyon türünde çekilerek seyirciyle buluştu. Fransa'da "Cesar En İyi Animasyon Ödülü"nü kazandı.

"Baba"

Mario Puzo'nun Baba (The Godfather) romanı, 1945-1955 yılları arasında New York'ta geçen, Vito Corleone liderliğindeki kurgusal bir İtalyan-Amerikan mafya ailesinin suçla örülü, güç, sadakat ve aile bağlarını anlatır. Corleone ailesi, Don Vito Corleone'nin başında olduğu, suça dayalı bir örgüt kurmuş olan İtalyan asıllı meşhur bir ailedir. Vito Corleone, katı kuralları olan, sadakate önem veren ve yeraltı dünyasını yöneten "Baba"dır. Aile, New York'taki diğer dört aileyle birlikte şehrin yeraltı işlerini yönetir. Olayların akışı içinde Don Corleone'nin en büyük oğlu Sonny ölecek, II. Dünya Savaşı'ndan kahraman olarak dönen en küçük oğlu Michael ise, daha önce aile işleriyle hiç ilgilenmeyi istemediği hâlde, kendini olayların içinde bulacaktır. Aile onuru, göçmenlik hikayesi, sadakat ve ihanet, organize suçun içyüzü gibi konular etrafından gezinen roman; sadece bir suç hikayesi değil, aynı zamanda göçmen İtalyanların Amerika'daki tutunma mücadelesini de yansıtan bir dönem eseridir. Roman, ses getiren kült bir filme de hayat verdi. Francis Ford Coppola'nın yönetmenliğinde, Marlon Brando ve Al Pacino'nun başrollerini paylaştığı film Baba, "En İyi Film", "En İyi Erkek Oyuncu" (Marlon Brando) ve "En İyi Uyarlama Senaryo" (Francis Ford Coppola, Mario Puzo) dallarında Oscar kazandı.

"Anayurt Oteli"

Anayurt Oteli filmi, Yusuf Atılgan'ın aynı adlı romanından uyarlanan; otel sahibi Zebercet'in bir gecelik karşılaşmada yaşadığı esrarengiz bir kadını takıntı haline getirmesiyle başlayan psikolojik bir dramdır. Bir gece vakti Ankara Treni ile otele gelen güzel ve gizemli bir kadın (Şahika Tekand), Zebercet'in tekdüze yaşamını hareketlendirir. Roman, bu kadının geri geleceği umuduyla yaşayan Zebercet, kadının oteldeki odasında eşyalarını ve dokunduğu her şeyi titizlikle koruyarak, onun gelmesini umutsuzlukla bekler. Ama kadın gelmez. Zebercet, yaşadığı içsel çöküş, zamanla yaşadığı toplumsal yabancılaşma ile kaçınılmaz trajik sonuna doğru sürüklenir. Usta sinemacı Ömer Kavur'un yönetmenliğini yaptığı, başrolde Macit Koper'in rol aldığı 1986 yapımı filmin çekimleri, Nazilli'de, Ankara Palas Oteli'nde yapıldı. Anayurt Oteli, anketlerde pek çok defa en iyi 10 Türk filmi içinde yer aldı. Sinema Yazarları Derneği tarafından 2015'te açıklanan listede "Türk sinemasının en iyi dördüncü filmi" seçildi.