Birkaç Dakikalık Performansla Oscar Kazanan Oyuncular

Hollywood'da bazen formül çok basittir: Ne kadar çok göründüğün değil, bıraktığın izin derinliği önemlidir. Bazı oyuncular var ki, filmde sanki sadece sete "kahve içmeye" uğramış, bir iki sahne çevirip gitmiş gibiler ama Akademi onlara "Sen bu işi çözmüşsün" diyerek Oscar'ı uzatıyor. Başrol oyuncularının ter döktüğü, aylarca süren çekimlerde kurgu odasında yaşlandığı o filmlerde, bizim hızlı ve öfkeli ödül avcılarımız, toplamda 15 dakikayı bile zar zor bulan performanslarıyla kariyerlerinin zirvesine oturdular. Hani Leonardo DiCaprio falan bir ayı tarafından hırpalanıp, çiğ et yiyip, donmuş nehirlerde yüzerek yıllar sonra günah çıkartır gibi ödül alabildi ya, bu listedekiler resmen sisteme karşı hile açmış gibi. Gelin, "vakit nakittir" mantığıyla hareket edip Oscar'ı çantasına koyan, perdede kaldığı süre ile kazandığı ödül arasındaki oranla dudak uçuklatan bu efsaneleri birlikte hatırlayalım.

Anthony Hopkins "The Silence of the Lambs" (1991)

Listeye sinema tarihinin en etkileyici başarılarından biriyle, yani kıdemli oyuncu Anthony Hopkins ile başlamasak ayıp olurdu. The Silence of the Lambs dendiği an hepimizin gözünün önüne o gergin, nefes kesen hücre sahneleri ve Hannibal Lecter'ın göz kırpmayan ürkütücü bakışları geliyor değil mi? İnsan izlerken usta oyuncunun filmi tek başına sırtladığını, her sahnede var olduğunu düşünüyor. Ama aslında durum hiç de öyle değil. Koca film iki saate yakın sürüyor ve Anthony Hopkins'in toplam ekran süresi topu topu 16 dakika. Kendisi filmin çok büyük bir kısmında ortalıkta yok. Fakat o 16 dakikada perdeye öyle bir saf kötülük, öyle bir karizma yansıtıyor ki, izlerken ekran başında biz de gerim gerim geriliyoruz. Neticede "En İyi Erkek Oyuncu" heykelciğini kaptı ve bize de "Demek ki kaliteli oyunculuk için sette haftalarca kalmaya gerek yokmuş" dedirtti.

Judi Dench "Shakespeare in Love" (1998)

Gelelim listemizin en asil ve tek bir sahnesiyle bile filmin yönünü değiştiren performansına. Dame Judi Dench, Shakespeare in Love filminde Kraliçe I. Elizabeth'i canlandırıyor. Koskoca bir kraliçe sonuçta, filmin her anında ağırlığı ve gölgesi hissediliyor, fakat usta oyuncunun perdede göründüğü toplam süre kronometreyle ölçülmüş: Sadece 8 dakika! Evet, yanlış duymadınız, yalnızca 8 dakikacık. Muhtemelen makyajının yapılması ve üzerindeki devasa kraliçe kostümünün giydirilmesi, bu performanstan çok daha uzun sürmüştür. Ancak Judi Dench perdede o kadar baskın, o kadar muazzam bir kraliçe portresi çiziyor ki, film bittiğinde aklınızda kalan en net şeylerden biri onun mağrur duruşu oluyor. Judi Dench zaten ödülü almaya sahneye çıktığında durumun farkındaydı. Mikrofonu alıp "8 dakika için bana bunu verdiğinize göre, sanırım filmin büyük bir bölümünde bana haksızlık edilmiş olmalı" diyerek Akademi'ye tatlı bir göndermede bulunmuştu. Muazzam bir oyunculuk zekası gerçekten.Vizyonuna sağlık kraliçem.

Beatrice Straight "Network" (1976)

Söz konusu az zamanda devleşmek olduğunda, en unutulmaz ve sarsıcı performanslarından biri de Beatrice Straight'e ait. Network, sinema dünyasının en sert ve kült filmlerinden biri.Usta aktris de bu hikayede aldatılan bir eşi canlandırıyor. Sahnesi başladığında eşi karşısına geçip kendisini aldattığını söylüyor; Beatrice Straight ise o andan itibaren öyle bir hayal kırıklığı, öyle bir duygu patlaması yaşıyor ki hayran kalmamak elde değil. Sahne bitiyor, odadan çıkıyor ve filmin geri kalanında bir daha kendisini görmüyoruz. Haliyle toplam ekran süresi tam olarak 5 dakika 2 saniye. Neredeyse bir fincan kahve içme süresi kadar bile değil. Ama o 5 dakikada perdede öyle bir devleşiyor, karakterin acısını izleyiciye öyle bir aktarıyor ki, Akademi bu performansı ödülsüz bırakmayı göze alamayarak "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu" Oscar'ını kendisine takdim ediyor. Nokta atışı oyunculuk nasıl olur derseniz işte tam olarak böyle; zaten bu ödülü bundan daha kısa sürede eve götürebilen başka kimse çıkmadı.

Anne Hathaway "Les Misérables" (2012)

Anne Hathaway'in buradaki yeri biraz farklı çünkü o, diğerleri gibi sadece role girip çıkmadı; o kısacık sürede sahnede adeta ruhunu bıraktı. Türkçeye Sefiller olarak çevrilen Les Misérables isimli müzikal dramada Fantine karakterine hayat veren Anne Hathaway, filmde sadece 15 dakika civarı görünüyor. Ama ne 15 dakika... Saçlarını gerçekten kazıttı, rolü için günlerce aç kaldı, psikolojik olarak kendini tamamen karakterin acısına bıraktı ve o meşhur "I Dreamed a Dream" şarkısını tek planda, hıçkıra hıçkıra öyle bir söyledi ki izleyen herkesin boğazı düğümlendi. Yani süre olarak az görünse de harcanan emek ve duygu boyutuna bakarsak, usta oyuncu 3 saatlik bir performansa bedel bir enerji tüketti. Sonuç mu? Tabii ki "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu" Oscar'ı ve haftalarca kafamızın içinde dönen o hüzünlü melodi.

Alan Arkin "Little Miss Sunshine" (2006)

Little Miss Sunshine zaten kendi başına tatlı, hüzünlü ve bağımsız havasıyla içimizi ısıtan muazzam bir yol hikayesi. Ama o hikayeyi asıl unutulmaz kılanlardan biri, ailenin sürekli şikayet eden, kuralları hiçe sayan, sıra dışı ama bir o kadar da sevimli dedesini oynayan Alan Arkin. Filmde sadece 14 dakika yer alıyor. Sahnelerinin çoğunda ya torununa hayata dair taktikler veriyor ya da minibüsün arkasında kendi dünyasında takılıyor. Sonrasında da zaten filmin ortasında sessiz sedasız hikayeden ayrılıyor. Fakat o kısıtlı sürede filmin tüm enerjisini, neşesini ve o her şeyi boş vermiş haylaz ruhunu tek başına sırtlıyor. Akademi de bu huysuz ama neşeli karakterin karizmasına dayanamadı ve "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" ödülünü usta oyuncuya seve seve verdi. Bize de onun o matrak sahnelerini keyifle izlemek kaldı.

Jared Leto "Dallas Buyers Club" (2013)

Jared Leto normal hayatta da zaten kendi dünyasında yaşayan, şahsına münhasır bir isim. Ama Dallas Buyers Club filmindeki trans kadın Rayon rolüyle işi bambaşka bir boyuta taşıdı. Koskoca hikaye Matthew McConaughey'nin kilo verip eriyen bedeni üzerinden dönerken, Jared Leto aralardan öyle bir sızıyor ki, her karesinde kalbimizi çıt diye kırıyor. Hikayede kendine ayrılan pay sadece 21 dakikadan ibaret. Fakat o 21 dakikaya sığdırdığı kırılganlık, o yaşama tutunma çabası ve hüzün o kadar gerçekçi ki, film bittiğinde sanki iki saattir onun hikayesini izliyormuşuz gibi hissediyoruz. Role tamamen odaklandı, kaşlarını kazıttı, karakterin ruhuna büründü, Oscar'ını aldı ve ardından kendi müzik grubunun konserlerine geri döndü. Hani "geldi, ortalığı yıktı geçti, ödülü kaptı ve gitti" deriz ya, Jared Leto da tam olarak öyle bir şey yaptı diyebiliriz.

Gloria Grahame "The Bad and the Beautiful" (1952)

Gloria Grahame, hani o "göz açıp kapayıncaya kadar Oscar kazanmak" lafı var ya, işte tam olarak onun karşılığı. The Bad and the Beautiful filminde canlandırdığı güneyli güzel Rosemary Bartlow rolüyle perdede göründüğü süre sadece 9 dakika 32 saniye. Yani öyle uzun uzadıya büyük dramlar, devasa ağlama krizleri falan aramayın. O dönemin Hollywood havasına yakışan o çok tatlı, işveli ve akılda kalıcı oyunculuğuyla işi bitiriyor. Zaten listemizin de en dikkat çeken kısalıklarından biri olan bu rolle heykelciği evine götürürken, kendisinden sonraki nesillere de önemli olanın perdede ne kadar kalındığı değil, o anlarda kameraya nasıl bakıldığı olduğu dersini tek kelime etmeden vermiş oldu.

Mahershala Ali "Moonlight" (2016)

Moonlight filmini izleyen herkesin aklına kazınan o efsane afişi hatırlarsınız. İşte afişteki oderin, hüzünlü ve baba şefkati taşıyan karakter Juan, yani Mahershala Ali. Film üç farklı dönemi anlattığı için usta oyuncu sadece ilk bölümde, yani hikayenin girişinde karşımıza çıkıyor. Kronometreler onun için durduğunda, toplamda kabaca bir 21 dakikalık zaman dilimi kalıyor geriye. Küçük bir çocuğa yüzmeyi öğrettiği o okyanus sahnesindeki sakinliği ve korumacı tavrı öyle bir işliyor ki içinize, filmin geri kalan iki bölümünde kendisi fiziken olmasa bile ruhunun ağırlığını hep hissediyorsunuz. Kısacık bir sürede perdede görünüp, filmin tamamına bu kadar büyük bir iz bırakmak gerçekten muazzam bir oyunculuk zekası.Akademi de bu saf karizmayı ödülsüz bırakmadı tabii ki. Performansı ona "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" dalında Oscar ödülü kazandırdı.

David Niven "Separate Tables" (1958)

"En İyi Erkek Oyuncu" kategorisinde, performansıyla adından en çok söz ettiren isimlerden biri de David Niven. Başarılı aktör, Separate Tables filminde geçmişiyle yüzleşen, içi buruk Binbaşı Pollock karakterini canlandırıyor. Filmde hikayenin merkezine dahil olduğu anlar bir araya getirilirse, karşımıza yalnızca 15 dakika 38 saniyelik bir süre çıkıyor. Ana roldeki diğer isimler filmi taşımak için büyük çaba sarf ederken, David Niven beyefendi, aristokrat ve hüzünlü duruşuyla perdede yerini alıyor, birkaç kilit sahnede konuşuyor ve oyunculuğun rengini tamamen değiştiriyor. O yıl rakipleri saatlerce performans sergilemişken, kendisi o çeyrek saatlik unutulmaz etkiyle "En İyi Erkek Oyuncu" Oscar'ının sahibi oldu.

Penélope Cruz "Vicky Cristina Barcelona" (2008)

Woody Allen'ın karmaşık, aşk dolu ve bol entrikalı Barselona macerasını izleyenler bilir.Film kendi ritminde ilerlerken içeriye kasırga gibi bir kadın girer ve tüm dengeleri altüst eder. İşte o karakter, Penélope Cruz'un canlandırdığı sıra dışı, deli dolu ve dahi ressam Maria Elena. Karakterin fırtınalar kopardığı o anları topladığımızda, filmdeki varlığı kabaca 15 dakikalık bir zamana denk düşüyor. Ama o süre boyunca bağırıyor, çağırıyor, İspanyolca replikleri peş peşe sıralıyor ve perdede adeta devleşiyor. İzlerken onun öngörülemez ve tutkulu halini daha fazla seyretmek istiyorsunuz. O kısıtlı sürede hikayenin tüm dinamizmini yukarı taşıdı ve haklı olarak "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu" ödülüne uzandı.

Brad Pitt "Once Upon a Time in Hollywood" (2019)

Filmin afişinde Quentin Tarantino, Leonardo DiCaprio ve Brad Pitt isimlerini yan yana görünce insan ister istemez upuzun bir başrol performansı bekliyor. Ama açıp baktığımızda, neredeyse 3 saatlik o upuzun yapımda Brad Pitt'in net olarak perdede kaldığı süre sadece 22 dakika civarında. Dublör Cliff Booth karakterine öyle bir karizma, öyle rahat bir salaşlık katıyor ki, DiCaprio ile karşılıklı döktürdükleri her an filmin zirve noktasına dönüşüyor. Az sürede çok iş yapmanın modern dersini veren usta aktör, o çeyrek saati biraz aşan performansıyla "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" Oscar'ını evine götürmeyi başardı.

Jamie Lee Curtis "Everything Everywhere All at Once" (2022)

İşte listemizi tam anlamıyla günümüze bağlayan en taze örneklerden biri. 2 saat 20 dakikalıko çılgın, rengarenk ve multievrenli hikayenin içinde, Hollywood'un deneyimli ismi Jamie Lee Curtis'in toplam süresi sadece 17 dakika. O hantal, asık suratlı ve bezgin vergi memuru Deirdre Beaubeirdre rolünde öyle bir devleşiyor, o role öyle bir mizah katıyor ki, göründüğü her sahnede gözünüz ondan başkasını görmüyor. Akademi de bu az zamana sığan saf oyunculuk enerjisini pas geçmedi ve tecrübeli oyuncuya kariyerinin ilk "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu" Oscar heykelciğini bu kısacık ama unutulmaz rolle takdim etti.

Heath Ledger "The Dark Knight" (2008)

Listenin "kısa süreli ama yeri doldurulamaz" ikonundan bahsetmeden bu konuyu kapatmakbüyük saygısızlık olurdu. Heath Ledger, Kara Şövalye filminde Joker'e hayat verirken öyle bir performans sergiledi ki, bugün bile o sahneleri izlediğimizde tüylerimiz diken diken oluyor. Joker filmde aşağı yukarı 30-35 dakika görünüyor; yani diğerleri gibi "setten kahve içip çıktı" diyemeyiz, evet. Ama mesele sadece dakika değil, o dakikalara sığdırdığı saf, katıksız anarşi. Adam, her girdiği sahnede filmin rengini değiştirip başrolü kendi tekeline alıyor. Christian Bale ne kadar ter dökerse döksün, kamera Ledger'ı gördüğü anda bütün ışıklar o ürkütücü makyaja ve o kaotik kahkahalara odaklanıyordu. Karakteri karikatürize bir kötü adam olmaktan çıkarıp modern bir klasiğe dönüştüren usta oyuncu, ne yazık ki bu başarının ödüllendirildiğini göremeden aramızdan ayrıldı. Akademi, sinema dünyasını derinden sarsan bu oyunculuk dehasını "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" Oscar'ı ile ölümsüzleştirdi. Kısacası, beyazperdede göründüğü her saniyeyi zihnimize mıh gibi çakan, ölümüyle bile sinemayı sonsuza dek değiştiren gerçek bir fenomen kesinlikle Heath Ledger.