Prof Dr. Alper Çelik ile Diyabette Metabolik Cerrahi

Günümüzde, dünyada her 11 kişiden 1'nin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Bu kadar yaygın, üstelik farklı türleri olan diyabet ve tedavisinde kullanılan yöntemlerden biri ise Metabolik Cerrahi. Yönteme dair merak ettiklerimizi 10 yılı aşkın bir süredir Diyabet Cerrahisi, Bariatrik Cerrahi ve Metabolik Cerrahi alanlarında hizmet veren Prof. Dr. Alper Çelik'e sorduk.

Baştan başlayalım isteriz; diyabet nedir ve çeşitleri nelerdir?

Diyabet, temelde üç ana tip altında sınıflandırılıyor. Bunlar; Tip 1 Diyabet, Tip 2 Diyabet ve Gestasyonel Diyabet. Tip 1 Diyabet; bağışıklık sisteminin vücudun insülin üreten hücrelerine saldırması sonucu oluşuyor. Genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlıyor. Bu tip diyabet, insülin enjeksiyonları ile yönetilebiliyor. Tip 2 Diyabet; vücudun insülini etkili bir şekilde kullanamadığı veya yeterli miktarda üretemediği hallerde ortaya çıkıyor. Daha çok genetik yatkınlık, yaşam tarzı faktörleri ve obezite ile ilişkili olabiliyor. Diyet değişikliklerine gitmek, hareketli bir yaşam oluşturmak ve egzersiz yapmak, gerektiğinde de ilaç kullanımıyla bu tip diyabet yönetilebiliyor. Gestasyonel Diyabet ise gebelik sırasında ortaya çıkıyor ve hamile kadınların kan şekeri düzeylerinin yükselmesi ile karakterize oluyor. Genellikle doğumdan sonra gerilese de ilerleyen dönemlerde Tip 2 Diyabet'e dönüşme riski olabiliyor.

Diyabetin genel olarak nedenleri belli mi?

Saydığımız diyabet çeşitlerine göre nedenler de farklılık gösterebiliyor. Örneğin Tip 1 Diyabet, daha çok genetik yatkınlığa ve çevresel faktörlere bağlı olarak gelişirken, Tip 2 Diyabet genetik yatkınlık ile beraber obezite, fiziksel aktivitenin eksikliği ve yaşam tarzından etkilenerek ortaya çıkabiliyor. Gestasyonel Diyabet ise hamilelik sırasında hormonal değişikliklerden kaynaklanabiliyor.

Kendimizdeki ne gibi sinyalleri fark edince diyabetten şüphelenmeliyiz? Diyabetin belirtileri nelerdir?

Diyabetin belirtileri de yine hem tipine hem de şiddetine göre farklılık gösterebiliyor. Yaygın ve ortak belirtiler arasında sık idrara çıkma, aşırı susama, aşırı açlık, yorgunluk ve kilo kaybı başta geliyor. Ayrıca, uzun vadeli komplikasyonlar da ortaya çıkabiliyor ki bu komplikasyonlar arasında yara iyileşmesinde gecikme, bulanık görme ve uyuşma gibi sorunlar bulunuyor.

"En etkili diyabet tedavisi" diyebileceğimiz bir yöntem var mı? Kişi diyabetten tümüyle kurtulabiliyor mu?

Şunu belirtmekte fayda var ki diyabet, küresel bir sağlık sorunu olarak dünya tıbbının gündeminde. Yaşam boyu devam etmesi de söz konusu olabilir. Elbette erken teşhis, sağlıklı yaşam tarzı seçimleri ve etkili tedavi yaklaşımları ile diyabetin etkileri önemli ölçüde azaltılabilir; diyabet yönetilebilir. Diyabetin etkili bir şekilde yönetilmesi sırasında, sağlıklı bir yaşam tarzının benimsenmesi, düzenli egzersiz yapılması ve dengeli beslenilmesi önem arz ediyor. Örneğin Tip 1 Diyabet'i olanlar, günlük insülin enjeksiyonları veya insülin pompaları ile kan şekerini düzenlemeli. Tip 2 Diyabet'i olanlar yaşam tarzı değişikliklerine giderek, oral antidiyabetik ilaçlar ve gerektiğinde insülin kullanımına yönlendirilmeli. Gestasyonel Diyabet'i olan gebeler ise beslenme düzeni ve hareketi düzenleyerek kan şekeri düzeylerini kontrol altında tutmalı. Şunu da söylemeliyim ki; yanlış beslenme ve yaşam tarzından kaynaklı hareketsizlik gibi etkilerle özellikle obezite riskinde bir artış söz konusu. Böyle bir dönemde, sağlık profesyonelleri ile iş birliği yapmak ve yemek yeme konusunda bilinçlenmek, diyabet riskini minimize edip daha sağlıklı bir gelecek inşa etmek adına çok önemli.

Çokça merak edilen konuya geldik: Metabolik Cerrahi. Metabolik Cerrahi nedir? Diyabetin hangi türlerinde bu yöntemi uygulamak mümkün?

Metabolik Cerrahi; halk arasında "şeker" ve "diyabet ameliyatı" olarak da bilinen, Tip 2 Diyabet başta olmak üzere aynı zamanda hipertansiyon, obezite, yüksek kolesterol gibi hastalıkların da tedavisinde kullanılan bir yöntem. Yönteme, Metabolik Cerrahi deniyor çünkü bu yöntem metabolik hastalıkların cerrahi yöntemler ile tedavi edilmesi esasından ortaya çıkıyor. Bu tip metabolik sendrom hastalıkları, tedavi edilmediği zaman kişinin yaşam kalitesinde önemli düşüşlere neden oluyor. Hatta bu hastalıklar, yaşamı tehdit eder boyuta da gelebiliyor. Son yıllarda gelişen yöntemler ile Metabolik Cerrahi tedavisinde başarı oranı son derece yüksek. Diyabet hastalığı yeni başlayan ve insülin tedavisine ihtiyacı olmayan, düşük dozlarda ilaç kullanan kişilerde ameliyatın başarılı olma şansı daha fazla. Özellikle erken tanı konulan hastalarda hızlı bir tedavi biçimi olarak uygulanabiliyor. Metabolik Cerrahi sırasında uygulanan bütün yöntemler kapalı ameliyat olarak bilinen laparoskopik yöntemle yapılıyor. Hastaya kesi açılmıyor. Uygulanan yöntemin çeşidine göre de operasyon 1-3 saat kadar sürebiliyor. Hasta, 4-5 gün kadar hastanede yatabiliyor. Operasyonlar sırasında kullanılan yöntemler ise Sleeve Gastrektomi, Minigastrik By-pass, Duodenal Switch türevleri, Gastrik By-pass, Transit Bipartisyon, İleal Transpozisyon türevleri olarak sıralanabilir.

Bu yöntemlerden hastaya uygun olanları nasıl belirliyorsunuz?

Seçilecek ameliyat yöntemi, hastanın hastalığına ve yönteme olan uygunluğuna göre belirleniyor. Metabolik Cerrahi'de temel hedef, vücuda alınan besinlerin safra ve pankreas sıvıları ile daha geç buluşmasını sağlamak. Bu şekilde pankreasın insülin üretimini harekete geçiren maddeler salgılanmaya başlıyor ve insülin salınımı yükselerek otomatik olarak artırılıyor.

Metabolik Cerrahi'nin riskleri söz konusu mu?

Genel olarak bakıldığında bütün cerrahi operasyonlar risk taşıyor. Ancak, operasyonun ve tedavi edilebilen hastalıkların riskleri karşılaştırıldığında cerrahi girişimin riskinin çok daha az olduğu sonucu ortaya çıkıyor. Ameliyat noktasında en önemli husus ise hastanın doğru değerlendirilmesi ve tecrübeli bir cerrah tarafından operasyonun yürütülmesi. Hastanın değerlendirme sürecinden operasyonuna ve operasyon sonrası kontrollerine kadar tüm sürecin doğru şekilde tamamlanması maksimum fayda sağlayacaktır.

Metabolik Cerrahi kararı nasıl verilir?

Prof. Dr. Alper Çelik, Metabolik Cerrahi uygulaması kararı verilmeden önce hastanın değerlerinin ayrıntılı bir araştırmasının yapıldığını belirterek şunları söylüyor: "Hastanın vücut kitle indeksinin 40 üzerinde olması veya 30 üzerinde olup tedavilere rağmen kan şekeri kontrolünün sağlanamamış olması gerekir. Aynı zamanda hastanın kaç yıldır diyabet hastası olduğuna, insülin kullanımına, Hemoglobin A1c düzeyine bakılır. Arıca operasyon için en önemli kriter, hastanın pankreasının insülin salgılamaya devam etmesidir."