ALEM Kitap Kulübü: Ekim Seçkisi
20 dakika okunma süresi
Bir sanat eserini satın almak kadar, onu kimin göreceğine karar vermek de koleksiyoner kimliğinin parçası. Art Basel ve UBS'nin yayımladığı 2026 Küresel Koleksiyonculuk Araştırması'nın en dikkat çekici bulgularından biri, genç koleksiyonerlerin bu konuda çizdiği sınırlar. Dijital dünyayla büyüyen Z kuşağı, koleksiyonlarını geniş kitlelere açmak yerine yakın çevresiyle ve davetli gruplarla paylaşmayı tercih ediyor. Sanata ayırdıkları bütçe büyürken, sahip oldukları eserlerin görünürlüğünü de kendileri belirlemek istiyorlar.
Arts Economics'in kurucusu kültür ekonomisti Dr. Clare McAndrew tarafından hazırlanan araştırma, ABD, Birleşik Krallık, Çin ana karası, Hong Kong, Fransa, Avustralya, Almanya, Japonya, Brezilya ve Singapur'dan 3.100 yüksek servet sahibi koleksiyonerin yanıtlarına dayanıyor. 2025 yılı ile 2026'nın ilk yarısındaki davranışları inceleyen çalışma, koleksiyonerliğin harcama, keşif ve paylaşım boyutlarını bir araya getiriyor. Bulguların, bu seçilmiş koleksiyoner grubunu anlattığını akılda tutmak gerekiyor.
Araştırmaya katılan Z kuşağı koleksiyonerlerin 2025'te güzel sanatlar için yaptığı ortalama harcama, bir önceki yıla göre yüzde 19 artarak 347 bin 460 dolara ulaşmış. Tüm katılımcıların ortalaması ise yüzde 13 artışla 124 bin 265 dolar olmuş. Gençlerin ortalama harcaması, araştırmada yer alan diğer kuşakların her birinin iki katından fazla.
Ancak yüksek ortalamalar, alışverişlerin tamamının büyük bütçelerle gerçekleştiği anlamına gelmiyor. 2026'nın ilk yarısında katılımcıların yüzde 77'si güzel sanatlara toplam 50 bin doların altında harcama yapmış. Aynı dönemde toplam sanat harcaması bir milyon doları aşanların oranı tüm örneklemde yüzde 3, Z kuşağında ise yüzde 13. Bu dağılım, genç koleksiyonerler içinde yüksek bütçeli alımlar yapan grubun ağırlığını gösteriyor.
Harcama gücüyle öne çıkan bu kuşak, koleksiyonuna erişim konusunda da belirgin tercihlere sahip. Z kuşağının yüzde 39'u eserlerinin fiziksel olarak görülmesini ev halkı, yakın aile ve arkadaşlarla sınırlandırıyor. Koleksiyonlarıyla ilgili çevrimiçi içerikleri özel çevrelerde tutanların oranı yüzde 36; kapalı veya davetli gruplarda paylaşım yapanların oranı ise yüzde 42.
Eser sahipliğinde en çok önem verilen özellikler de bu kişisel yaklaşımı tamamlıyor. Benzersizlik veya nadirlik, katılımcıların yüzde 43'ü için öncelikli; Z kuşağında oran yüzde 48'e çıkıyor. Bulgular birlikte okunduğunda, genç koleksiyonerlerin hem seçtikleri eserlerde hem de onları paylaşma biçimlerinde kendilerine özgü bir alan kurmak istediği düşünülebilir.
Yeni koleksiyonerlerin sanatla tanışmasında aile önemli bir yer tutuyor. Katılımcıların yüzde 28'i koleksiyonerliğe bir aile koleksiyonu veya aile üyesinin teşvikiyle başladığını söylüyor. Z kuşağında bu oran yüzde 40. Müze, galeri ve fuar ziyaretleriyle oluşan kültürel yakınlık ise yüzde 22 ile ikinci sırada.
İlk alımlarda resim ve heykel güçlü konumunu koruyor. Katılımcıların yüzde 43'ü ilk üç satın alma alanı arasında resmi, yüzde 25'i heykeli sayıyor. Üstelik genç koleksiyonerlerin bu geleneksel sanat türleriyle başlama eğilimi, ileri yaş gruplarından daha yüksek. Dijital araçlara yakınlık, sanatla ilk bağın mutlaka dijital eserler üzerinden kurulmasını beraberinde getirmiyor.
Koleksiyonerler kararlarını verirken daha fazla kişisel araştırma yapıyor. Eser satın almadan önce orta veya kapsamlı düzeyde bağımsız araştırma yaptığını belirtenlerin oranı, 2025'teki yüzde 62'den yüzde 72'ye yükseldi. Z kuşağında ise yüzde 80'e ulaşıyor.
Bu süreçte çevrimiçi yayınlar, sosyal medya ve yeni teknolojiler de devreye giriyor. Tavsiye almak için uygulama veya yapay zekâ araçlarından yararlananların oranı, 2024'te yüzde 4 iken 2026'da yüzde 22. Bununla birlikte müzayede uzmanları, sanat danışmanları, sanatçılar ve galericiler bilgi kaynakları arasındaki yerini koruyor.
Daha fazla bilgiye erişim, satın alma konusunda her zaman daha fazla cesaret anlamına gelmiyor. Yeni keşfettiği bir sanatçının eserini aldığını söyleyenlerin oranı, 2025'te yüzde 66 iken 2026'da yüzde 45'e geriledi. Gençler bu konuda daha açık: Z kuşağının yüzde 56'sı kendisi için yeni bir sanatçının eserini satın aldığını belirtiyor.
Satın alma kanalları çeşitlenirken galericiler ve sanat tacirleri merkezi konumlarını sürdürüyor. Katılımcıların yüzde 87'si 2025–2026 döneminde bu kanaldan, doğrudan veya fuar üzerinden eser satın almış. Toplam harcamaların yüzde 27'si doğrudan bu satışlara giderken, fuarlar dahil edildiğinde pay yüzde 42'ye ulaşıyor.
Öte yandan doğrudan sanatçıdan eser alanların oranı yüzde 69'a yükselmiş. Atölye ziyaretleri, sipariş edilen eserler ve Instagram üzerinden gerçekleşen alımlar, bu ilişkinin farklı biçimleri. Koleksiyonerin sanatçıya ulaşabileceği yollar çoğalırken, satın alma süreci de galeri mekânı, atölye, fuar ve ekran arasında ilerliyor.
Araştırma, kadın koleksiyonerlerin daha çeşitli sanat türlerine yöneldiğini de ortaya koyuyor. Kadınların koleksiyonlarında yeni ve yükselen sanatçıların eserlerinin payı yüzde 36; erkeklerde bu oran yüzde 33. Kadın sanatçıların eserleri ise kadın koleksiyonerlerin koleksiyonlarının yüzde 46'sını, erkeklerinkinin yüzde 43'ünü oluşturuyor.
Bu farklar, koleksiyonların hangi sanatçılara alan açtığını anlamak açısından dikkat çekici. Yeni isimlere ve farklı üretim biçimlerine ayrılan yer, koleksiyonerin sanat dünyasına katılımını da şekillendiriyor.
2026 araştırmasının çizdiği portrede koleksiyon, bir kişinin zevkleri kadar ilişkilerini ve sınırlarını da taşıyor. Aile içinde görülen ilk resim, bir atölyede başlayan sohbet veya uzun bir araştırmanın ardından seçilen eser, bu kişisel dünyanın parçasına dönüşüyor. Genç koleksiyonerlerin yükselişi de sanat piyasasını, bütçelerle birlikte bu dünyanın nasıl kurulduğunu düşünmeye davet ediyor.